Wiele z nich na przełomie XIX i XX wieku wywodziło się z nizin społecznych. Za przykład niech tu posłuży przemysłowiec Guido Henckel von Donnersmarck, którego majątek dziś można by ocenić na miliardy euro, czy Franz Wickler, górnik, który był jednym z budowniczych zamku w Mosznej, albo pochodząca z ludu Joanna Schaffgotsch, która słynęła z działalności dobroczynnej, czy ród Gaschinów, fundator kalwarii na Górze św. Anny, klasztoru i pałacu.

Omówiono m.in. rodziny Bironów von Kurland i ich Wolne Państwo Stanowe w Sycowie. Warto zaznaczyć, że rodowi Bironów von Curland Syców wiele zawdzięcza. Infrastruktura, kościoły. Na zamku gościły elity niemieckiego życia politycznego, gospodarczego i kulturalnego.

Propolskie rody

Bironowie znani byli ze swoich sympatii dla zamieszkałej na przełomie XIX i XX wieku na tym terenie ludności polskiej. Być może związane było to z tym, iż początki wielkości ich rodu i samo nazwisko łączyły ich z polską niegdyś Kurlandią. Roman Sękowski pokazał polskie koligacje Oppersdorfów. Podobne sympatie propolskie miał hrabia Hans Georg von Oppersdorff, który w1895 roku, mając 29 lat, poślubił w Rzymie 24-letnią księżniczkę Dorotę, córkę Macieja Józefa Radziwiłła. Żona hrabiego nie wywodziła się z linii sławnych ordynatów, ale była Radziwiłłówną. Podobno hrabia Hans Georg poznał ją w Głogówku w 1892 roku, na ślubie swojej siostry, Marii Johanny, z ordynatem na Jarocinie, księciem Hugonem von Radolin.

Znani fundatorzy

Z kolei Joanna Lusek przedstawiła fundacje stypendialne Joanny i Hansa Urlicha Schaffgotschów. A Antoni Maziarz zaprezentował działalność dobroczynną arystokracji śląskiej. – Przez lata mówiono o tych ludziach, że są wyzyskiwaczami, w niewielkim stopniu tak było, ale na przykład Donnersmarckowie działali socjalnie, dawali pracę i ludzie dzięki ciężkiej pracy podnosili swój status, z tego powodu mamy taki przepływ ludności z wioski do miasta.

– PRL zniszczył działalność fundacyjną, przekonywano nas o tym, że państwo może zaspokoić wszelkie potrzeby o charakterze socjalnym – zauważa Antoni Maziarz.

– W odniesieniu do rodów śląskich została przerwana pewna tradycja – zwraca uwagę. – W odniesieniu do Schaffgotschów posunięto się do profanacji szczątków przez żołnierzy sowieckich. Dopiero teraz możemy zacząć odbudowywać pewien model przedsiębiorców na rzecz działalności charytatywnej

Na Uniwersytecie Opolskim i w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu miała miejsce konferencja „Rody śląskie w XIX i XX wieku”. Konferencji towarzyszyły warsztaty dla uczniów i studentów, jak czytać herby czy jak powstaje drzewo genealogiczne. Otwarto również wystawę „Rodzina śląska w zbiorach Haliny i Stanisława S. Niciejów”.

Wojciech Dobrowolski